قرار بود با تجهيز معدن سنگ اورانيوم ساغند يزد در پايان سال ‌٨٨ فاز اول معدن در ابتداي سال ‌١٣٨٩ به بهره‌برداري ‌برسد كه تاكنون از تجهيز و بهره‌برداري از فاز اول اين معدن خبري نيست.

خبرنگار انرژي هسته‌يي ايسنا در مرداد ‌٨٦ در حالي از معدن سنگ اورانيوم ساغند بازديد كرد كه اين معدن در مرحله تجهيز ابزار و وسايل تا حفاري‌هاي مورد نظر براي نزديك شدن به محل اصلي ذخاير سنگ اورانيوم قرار داشت و مرحله‌ تجهيز معدن بايد پايان سال ‌٨٨ به اتمام ‌مي‌رسيد. طبق برنامه تدوين شده بايد مرحله‌ي بهره‌برداري از فاز اول معدن سنگ اورانيوم ساغند در ابتداي سال ‌١٣٨٩ آغاز شود، اما سال ‌٨٨ به انتها ‌رسيد، بي‌آنكه روي خوشي به معدن ساغند يزد نشان دهد.

معدن سنگ اورانيوم ساغند در ‌١٨٩ كيلومتري از فرودگاه يزد در جاده يزد - ‌طبس قرار دارد. كوير ساغند با كوه‌هايي كم ارتفاع، آب‌ و هوايي خشك، كم بارش و خالي از پوشش گياهي است. معدن ساغند در دامنه كوهي كم ارتفاع از مجموعه كوه‌هايي كه در اين منطقه به كوه‌هاي ساغند موسوم است قرار دارد. اين معدن در ارتفاع ‌١٣٣٤ متري از سطح دريا قرار دارد. ماده معدني سنگ اورانيوم به مساحت ‌١٨٠ كيلومتر مربع است. "ساغند" در اصطلاح محلي‌اش "ساقند" يا "سوقند" به معناي آب شيرين در زبان تركي است.

سنگ اورانيوم در ساغند به رنگ زرد قناري با رگه‌هايي مايل به سبز و قهوه‌اي است. عيار متوسط سنگ اورانيوم ساغند ‌٣٠٠ PPM است كه به گفته‌ي كارشناسان معدن تا عيار ‌١٠٠٠ و بالاتر هم به دست آمده است. با توجه به هزينه بالا، دشوار و زمان بر بودن استخراج سنگ اورانيوم از معادن زيرزميني كه معدن ساغند نيز دراين زمره قرار دارد، طراحي اين معدن توسط روس‌ها به گونه‌اي صورت گرفته است كه پرسنل معدن تا وقتي كه كار حفر و احداث تونل‌ها تا محل اصلي ذخاير سنگ اورانيوم تمام نشده است، در معرض تشعشات راديواكتيو و ديگر گازهاي سمي قرار نگيرند. ماده معدني سنگ اورانيوم در پروسه اكتشاف از طريق نقشه‌هاي ژئوفيزيك و ژئوشيمي و زمين‌شناسي و حفر گمانه‌هاي متعدد از نظر سطح و عمق شناسايي شده است. اكتشاف و طراحي معدن ساغند يزد از سال ‌١٣٧٣ در دولت هاشمي رفسنجاني با طراحي روس‌ها و اجراي بخشي از پروژه توسط چيني‌ها آغاز شد. در سال ‌٨٦ معدن ساغند در مرحله تجهيز- ابزار و وسايل تا حفاري‌هاي مورد نظر براي نزديك شدن به محل اصلي ذخاير سنگ اورانيوم - قرار گرفته است. مرحله‌ي تجهيز بايد پايان سال ‌٨٨ بايد به اتمام ‌مي‌رسيد و مرحله‌ي بهره‌برداري از فاز اول معدن سنگ اورانيوم ساغند، طبق برنامه‌ي تدوين شده، در ابتداي سال ‌١٣٨٩ آغاز شود كه به نظر مي‌آيد با توجه به مشكل كمبود اعتبارات كافي كه ظاهرا از قبل از سال ‌٨٦ تاكنون به قوت خود باقي است اين معدن با تاخير زياد وارد مرحله بهره‌برداري شود.

معدن ساغند قرار است در سه فاز به بهره‌برداري نهايي ‌رسد كه پيش‌بيني شده است هر مرحله حدود يك‌ سال به طول ‌انجامد. براساس طراحي‌هاي پيشين پيش‌بيني شده است در پايان سال ‌١٣٩٢ سه فاز معدن ساغند به بهره‌برداري نهايي برسد كه طبيعتا اين زمان نيز با توجه به تاخير به وجود آمده در بهره‌برداري از فاز اول تغيير خواهد كرد.مسوولان معدن ساغند در بازديدي كه خبرنگار ايسنا در سال ‌٨٦ داشت معتقد بودند كه اگر اعتبارات كافي به معدن اختصاص داده شود امكان بهره‌برداري از فازهاي يك و دو را مي‌توانند در زمان تعيين شده داشته باشند.

براساس اين گزارش، ارسال سنگ اورانيوم براي توليد كيك زرد فقط در شرايط خاص و استفاده در مقياس آزمايشگاهي انجام گرفته است؛ چرا كه چنين كاري براي طولاني مدت در برنامه‌ي كاري اين معدن تا قبل از رسيدن به فاز يك بهره‌برداري وجود ندارد. در صورت عملياتي شدن سه فاز معدن، سالانه ‌١٢٠هزار تن سنگ اورانيوم در فاز ‌٣ و نهايي بهره‌برداري، توليد خواهد شد.

معدن ساغند، متشكل از دو چاه اصلي و فرعي به طول ‌٣٤٦/٥ متر و قطر ‌٤ است. حفر اين چاه‌ها براي اولين بار در كشور بعد از انقلاب و در مجموعه‌ معدن ساغند يزد انجام شده است. حفر اين دو چاه در سال ‌٨٢ پايان يافته است. طراحي چاه‌ها توسط روس‌ها انجام شده و بعد از آن‌ها چيني‌ها براي حفر چاه اول پا به كوير مركزي ايران گذاشتند. حفر چاه اول ‌٢٢ماه به طول انجاميد، اما چاه دوم كه توسط نيروهاي متخصص ايراني و با نظارت چيني‌ها حفر شد ‌٢٦ ماه به طول انجاميد.

درسال‌٨٦ تنها بخش بازكننده تونل شماره‌ دو (مسير سبز) از چاه اصلي به طور كامل حفر و احداث شده بود و انتهاي اين بخش كه آغاز مرحله‌ي بازكنننده‌ي توسعه‌اي است، مسدود بود و هيچ معدن كاري در آن بخش ديده نمي‌شد.

به گزارش خبرنگار ايسنا، درباره وضعيت كنوني معدن ساغند به خصوص درباره علت به بهره‌برداري نرسيدن فاز اول معدن ساغند و اين‌كه چرا در ميان پروژه‌هاي هسته‌يي كشور به پروژه ساغند يزد كه در حدود دو دهه از شروع آن مي‌گذرد بي‌توجه هستيم به سراغ مسوولان سازمان انرژي اتمي و شركت امكا (شركت اكتشاف و تامين مواد اوليه و سوخت) رفتيم كه متاسفانه پاسخي دريافت نشد.

برخي كارشناسان در اولويت نبودن معدن ساغند را به دليل تمركز سازمان انرژي اتمي در سال‌هاي گذشته بر غني‌سازي اورانيوم و تاسيسات نطنز عنوان مي‌كنند. در عين حال مسايل فني و تكنولوژيكي، كمبود اعتبار و تغيير پيمانكاران از روسي تا چيني و ايراني را از دلايل ديگر كندي كار در اين معدن سنگ اورانيوم زيرزميني ايران عنوان مي‌كنند.